Âm nhạc ở Huế không chỉ để nghe mà còn chưa đựng nét di sản văn hóa để lưu trữ và quảng bá cho bao nhiêu thế hệ kế tiếp. Có những buổi tối ở Huế, chỉ cần đứng bên bờ sông Hương cũng đủ để nghe những thanh âm của Ca Huế văng vẳng từ xa, vọng lại trên những chiếc thuyền rồng đang xuôi dòng. Gió khẽ lướt trên mặt nước hòa cùng tiếng đàn, tiếng phách mảng những âm sắc trong veo chạm vào một lớp ký ức rất xưa cũ.
Nhiều người đến Huế rồi mới chợt nhận ra mình đã lắng nghe Hò Huế, Ca Huế từ lâu, nhưng để gọi tên cho đúng, lại không ít lần bối rối. Hò Huế là gì? Ca Huế là gì? Và Nhã Nhạc Cung Đình Huế khác nhau ở đâu? Bài viết này giúp bạn phân biệt ba lớp âm nhạc đặc trưng của đất Cố Đô, để khi chọn một đêm xem Ca Huế trên sông Hương, bạn biết mình đang thưởng ngoạn điều gì.
Thanh âm mộc mạc của đời sống thể hiện qua Hò Huế
“Đò từ Đông Ba, đò qua Đập Đá,
Đò về Vĩ Dạ, thẳng ngã ba Sình.
Lờ đờ bóng ngả trăng chênh,
Theo nhau cho trọn mối tình thủy chung.”
(Hò mái nhì)
Hò Huế là dân ca Huế ở dạng mộc mạc nhất, sinh ra từ lao động và sinh hoạt cộng đồng. Hò là cách người Huế gọi nhau, đối đáp nhau khi chèo thuyền, giã gạo, kéo lưới. Vì thế, Hò Huế mang nhịp điệu rất thật, lúc khoan thai theo mái chèo, lúc dồn dập theo nhịp tay.
Điểm dễ nhận ra của Hò Huế là tính đối đáp và ngẫu hứng. Lời ca linh hoạt, thay đổi theo hoàn cảnh. Nhạc cụ nếu có cũng tối giản, đôi khi chỉ cần tiếng gõ nhịp hoặc chỉ cần giọng hò của người nông dân chất phát.
Thưởng lãm nét di sản Ca Huế gắn liền với dòng Hương
Ca Huế là một dòng âm nhạc mang vẻ tao nhã rất riêng của xứ Huế, được chắt lọc từ dân gian và gìn giữ qua nhiều thế hệ nghệ nhân. Loại hình này đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, như một cách khẳng định giá trị văn hóa bền bỉ của tiếng đàn, tiếng phách và giọng ca bên dòng Hương. Và chính vì thế, mỗi lần lắng nghe Ca Huế, ta không chỉ nghe một tiết mục, mà đang chạm vào một di sản vẫn còn đang thở.
Trong Ca Huế, phần hòa tấu được tạo nên bởi đàn tranh, đàn nguyệt, đàn tỳ bà, đàn nhị, sáo, cùng trống và phách. Không gian thường xuyên được sử dụng để nghe Ca Huế là trên thuyền rồng, vừa đủ gần gũi để người nghe cảm nhận trọn vẹn từng lời ca, từng hơi thở, từng điểm rơi tinh tế của tiếng đàn. Những bản nhạc quen thuộc như Nam ai, Nam bình, Lưu thủy, Kim tiền, Phẩm tuyết thường được trình diễn xen kẽ với các làn điệu lý và dân ca Huế.
Điều làm Ca Huế trở nên đặc biệt nằm ở cách nó đứng giữa sự mộc mạc của dân gian nhưng khoác lên sự tao nhã và chuẩn mực. Như thể Huế đã chọn một nhịp vừa đủ để tiếng lòng đi qua âm nhạc và ở lại nhẹ nhàng trong người nghe.
Vì sao Ca Huế thường được ngân vang trên thuyền rồng xuôi dòng Hương?
Không phải ngẫu nhiên mà Ca Huế trên sông Hương luôn được nhắc đến như một trải nghiệm “nên thử một lần” khi ghé Huế. Trên dòng Hương lặng trôi, tiếng Ca Huế văng vẳng từ những chiếc thuyền rồng vọng lại, như một dấu ấn rất riêng của vùng đất Cố Đô. Ở đó, Ca Huế không chỉ vang lên để nghe, mà như đặt cái hồn vào mạch di sản đã được lưu truyền qua bao thế hệ. Bạn có thể thưởng thức chương trình Ca Huế trên sông Hương bằng nhiều lựa chọn thuyền khác nhau, tuỳ lịch trình và nhu cầu trải nghiệm.
Với Ngự Thuyền Hueritage, Ca Huế được đặt như một lát cắt văn hoá trong hành trình thưởng ngoạn, để bạn không chỉ lắng nghe, mà còn nhìn, cảm và chạm vào nhịp rất Huế theo cách riêng của mình.
> Đặt online tour thưởng thức ẩm thực và nghe Ca Huế trên sông Hương.
Âm nhạc của nghi lễ truyền thống tái hiện qua Nhã nhạc Cung đình Huế
Nếu Hò Huế là tiếng hát của đời sống, Ca Huế là cuộc thưởng ngoạn thính phòng, thì Nhã nhạc cung đình Huế là âm nhạc của triều đình, gắn với nghi lễ và tính quy phạm. Nhã nhạc cung đình Huế xuất hiện trong các nghi thức của hoàng gia như tế lễ, yến tiệc, lễ mừng và nhiều nghi lễ khác của triều Nguyễn.
Tinh thần lễ nhạc thể hiện ở sự chuẩn mực: dàn nhạc, bài bản, trang phục và động tác biểu diễn được tổ chức chặt chẽ, mang tính biểu tượng rõ rệt. Khi nghe Nhã nhạc cung đình Huế, bạn không chỉ nghe giai điệu, mà còn thấy được cách sắp xếp bố cục và mỹ học của một thời.
Làm sao để có thể phân biệt được 3 loại hình âm nhạc này?
Hò Huế, Ca Huế và Nhã nhạc cung đình Huế đều là những loại hình âm nhạc truyền thống tiêu biểu của vùng đất Cố đô, nhưng mỗi loại lại mang những đặc điểm và chức năng riêng biệt. Hò Huế là hình thức dân ca lao động, gắn liền với đời sống sinh hoạt hằng ngày của người dân, đặc biệt trong các hoạt động như chèo thuyền, kéo gỗ hay làm ruộng. Hò thường có lối hát đối đáp, giai điệu mộc mạc, khỏe khoắn, thể hiện tâm tư, tình cảm và tinh thần lạc quan của người lao động.
Trong khi đó, Ca Huế mang tính nghệ thuật cao hơn, là sự kết hợp giữa dân ca và nhạc cung đình. Ca Huế thường được biểu diễn trong không gian trang nhã như thuyền rồng trên sông Hương hoặc các nhà vườn với lời ca trữ tình, sâu lắng. Nhạc cụ sử dụng trong Ca Huế phong phú hơn, tạo nên âm hưởng vừa dân dã, vừa tao nhã.
Khác hẳn hai loại hình trên, Nhã nhạc cung đình Huế là âm nhạc chính thống của triều đình phong kiến, dùng trong các nghi lễ quan trọng như tế lễ, đăng quang hay tiếp sứ thần. Nhã nhạc có quy chuẩn chặt chẽ, trang trọng, mang tính quyền uy và đã được UNESCO công nhận là “Kiệt tác Di sản Văn hóa Phi vật thể và Truyền khẩu của Nhân loại”.
Nên lựa chọn thưởng lãm loại hình nghệ thuật nào khi đến Huế?
Khi đến Huế, Ca Huế là loại hình âm nhạc mà du khách nên trải nghiệm nhất, đặc biệt với những người lần đầu ghé thăm Cố đô. Ca Huế dễ tiếp cận, giàu cảm xúc và thường được biểu diễn trong không gian đặc trưng như thuyền rồng trên sông Hương vào buổi tối, tạo nên cảm giác vừa lãng mạn vừa sâu lắng. Qua những giai điệu chậm rãi, trữ tình, người nghe có thể cảm nhận rõ nét vẻ đẹp tinh tế, trầm mặc của văn hóa Huế. Bên cạnh đó, Nhã nhạc cung đình Huế cũng rất đáng trải nghiệm nếu du khách quan tâm đến lịch sử và văn hóa triều Nguyễn, bởi đây là loại hình âm nhạc mang tính nghi lễ, trang trọng, phản ánh đời sống cung đình xưa. Trong khi đó, Hò Huế gần gũi với sinh hoạt dân gian của người lao động, tuy mang giá trị văn hóa lớn nhưng không phải lúc nào du khách cũng dễ có cơ hội thưởng thức.
Thời điểm đẹp nhất để thưởng thức là khi màn đêm buông, cầu Trường Tiền lên đèn, những dải sáng soi xuống mặt nước và cả thành phố như thắp lên lớp áo lung linh. Để giữ một chỗ ngồi đẹp cho cả gia đình và bạn bè, bạn nên đặt trước dịch vụ thuyền rồng trên sông Hương. Đây là cách để thưởng thức trọn vẹn nét tinh hoa của Ca Huế ngân nga giữa không gian lãng mạn và đầy chiều sâu văn hóa.
| HƯỚNG DẪN ĐẶT: “Tour Huế trong ngày: Thưởng thức ẩm thực và nghe ca Huế trên thuyền rồng” – Gọi ngay hotline: 090 220 69 69 để được tư vấn. – Đặt online và xem lịch trình tour chi tiết. |